Trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài hoặc khi làm việc, vận động cường độ cao, cơ thể rất dễ gặp các rối loạn liên quan đến nhiệt. Nếu không được xử trí kịp thời, những tình trạng này có thể gây tổn thương não, tim mạch và thậm chí tử vong. Việc nhận biết sớm và sơ cứu đúng cách là vô cùng quan trọng.
1. Các tình trạng thường gặp do nhiệt
🔹 Chuột rút do nóng (Heat cramps)
-
Dấu hiệu: Co cứng, đau cơ (thường ở bắp chân, đùi, vai, bụng) khi vận động ngoài trời nóng.
-
Nguyên nhân: Mất nước và muối do đổ mồ hôi nhiều.
🔹 Kiệt sức vì nóng (Heat exhaustion)
-
Dấu hiệu: Mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, da ẩm, toát mồ hôi nhiều, nhịp tim nhanh.
-
Nguyên nhân: Cơ thể không bù đủ nước và điện giải khi tiếp xúc nhiệt lâu.
🔹 Say nắng – Sốc nhiệt (Heat stroke)
-
Dấu hiệu nguy hiểm:
-
Thân nhiệt ≥ 40°C
-
Da nóng, có thể khô hoặc ẩm
-
Lú lẫn, co giật, mất ý thức
-
-
Đây là tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp.
2. Nguyên tắc sơ cứu chung khi gặp nạn nhân do nóng
✅ Đưa nạn nhân ra khỏi môi trường nóng, vào nơi râm mát, thoáng khí.
✅ Cho nạn nhân nằm nghỉ, nới lỏng quần áo.
✅ Làm mát cơ thể: quạt, chườm mát vùng cổ – nách – bẹn, lau người bằng khăn ẩm.
✅ Bù nước và điện giải nếu nạn nhân tỉnh táo (oresol, nước mát, không uống rượu bia).
🚫 Không cho uống nước nếu nạn nhân đang lơ mơ hoặc bất tỉnh.
3. Sơ cứu cụ thể theo từng tình trạng
🟡 Chuột rút do nóng
-
Ngừng hoạt động, ngồi hoặc nằm nghỉ.
-
Xoa bóp nhẹ và kéo giãn cơ bị co.
-
Uống nước hoặc dung dịch điện giải.
-
Không tiếp tục lao động cho đến khi hết đau.
🟠 Kiệt sức vì nóng
-
Đưa nạn nhân vào nơi mát, cho nằm đầu thấp.
-
Cởi bớt quần áo, quạt mát.
-
Cho uống từng ngụm nước mát hoặc oresol.
-
Theo dõi: nếu không cải thiện sau 30 phút → đưa đi cơ sở y tế.
🔴 Say nắng – Sốc nhiệt (cấp cứu)
-
Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.
-
Đưa nạn nhân ra chỗ mát.
-
Làm mát nhanh:
-
Chườm lạnh vùng cổ, nách, bẹn
-
Lau người bằng khăn ướt
-
Quạt liên tục
-
-
Nếu nạn nhân bất tỉnh:
-
Đặt nằm nghiêng an toàn
-
Không cho uống nước
-
Theo dõi hô hấp cho đến khi có nhân viên y tế.
-
4. Phòng ngừa các tai nạn liên quan đến nhiệt
☀️ Uống đủ nước, kể cả khi chưa khát.
☀️ Tránh làm việc nặng vào thời điểm nắng gắt (10h–16h).
☀️ Đội mũ, mặc quần áo sáng màu, thoáng mát.
☀️ Nghỉ giải lao thường xuyên khi lao động ngoài trời.
☀️ Không để trẻ em hoặc người già trong xe đóng kín dưới trời nóng.
5. Khi nào cần đưa nạn nhân đi bệnh viện ngay?
🚑 Nạn nhân:
-
Bất tỉnh hoặc lú lẫn
-
Co giật
-
Sốt cao không hạ
-
Nôn liên tục
-
Không uống được nước
→ Đây là dấu hiệu sốc nhiệt, cần cấp cứu khẩn cấp.
KẾT LUẬN
Các tai nạn liên quan đến nhiệt hoàn toàn có thể phòng tránh và xử trí hiệu quả nếu được nhận biết sớm và sơ cứu đúng cách. Mỗi người nên trang bị kiến thức cơ bản về sơ cứu say nắng, kiệt sức vì nóng để bảo vệ bản thân và cộng đồng, đặc biệt trong mùa nắng nóng cao điểm.
Tác giả: Huấn luyện sơ cấp cứu cộng đồng
